القوة و كثير المنفعهء قدر زياده داخل كنند و از قوى القوة و قليل المنفعهء كمتر از آنچه در منافع منفرده بوده و از هر چه « شريف » الفعل و قليل المنفعهء باشد به قدر مقصود كنند و از آنچه قوت دوائى نافع را ضعيف كند به قدر ضرورت و از دواى قوى كثير المنفعهء ، و از ضعيف قليل المنفعهء قدر متوسط كنند . به دستور ، در مراعات عضو عليل قلت و كثرت مقدار ادويه ، مختلف مىشود ؛ چه هرگاه عضو بعيد باشد از دواى كثير المنفعهء شريفهء ضعيف القوة قدرى را زياده بايد كرد و هرگاه عضو قريب باشد ، مثل معده و مرى ، به قدر اعتدال كنند و اگر با كثرت منافع قوى القوة باشد ، از مقدار معتدل نيز كمتر بايد كرد . اما طريق دانستن مزاج مركبات : آن است كه اجزاى حارّه و بارده و رطبه و يابسهء هر يك از مفرداتِ آن تركيب را از قرار و قدر شربت آن حساب نمايند و اقل را از اكثر وضع نموده [ باقى را ] به رسم عدد ادويه كه عبارت از عدد شربت هر يك است قسمت كنند و خارج قسمت را مزاج مركب دانند ؛ مثل مزاج مركبّى از زنجبيل كه در دوّم ، گرم و خشك است [ و كندر كه در سوم ، گرم و خشك است ] و بنفشه كه در دوّم ، سرد وتر است ؛ هرگاه از زنجبيل دو شربت باشد و از كندر و بنفشه يك شربت ، اجزاى حارّهء اين مركب ، يازده و بارده ، شش و يابسه ، مثل حارّه و رطبه ، مانند بارده خواهد بود ؛ بدين صورت : حارّه ، يازده جزء ؛ بارده ، شش جزء ؛ رطبه ، شش جزء ؛ يابسه ، يازده جزء ؛ زنجبيل ، دو شربت كه هر شربتى حكم مفردى دارد ؛ كندر ، يك شربت ؛ بنفشه ، يك شربت : اجزاء زنجبيلِ حارّه شش جزء ؛ يابسه ، شش جزء و اجزاء كندرِ حارّه ، چهار جزء ؛ يابسه ، چهار ، جزء و اجزاء بنفشهء حارّه ، يك جزء ؛ يابسه يك جزء ؛ باردهء زنجبيل ، دو جزء ، رطبهء زنجبيل ، دو جزء ؛ باردهء كندر ، يك جزء ؛ رطبهء كندر ، يك جزء ؛ باردهء بنفشه ، سه جزء ؛ رطبهء بنفشه ، سه جزء ، پس چون اقل كه اجزاء بارده و رطبه است از اكثر كه حارّه و يابسه است كم شود [ پنج جزء از حارّه و . ] پنج جزء از يابسه باقى مىماند و چون پنج را به سمّى عدد ادويه كه به حسب عدد شربات چهار است قسمت كنند ، خارج قسمت ، يك و ربع است ؛ پس مزاج مركب مذكور ، در اوايلِ درجهء دوّم ، گرم و خشك خواهد بود و على هذا القياس . اما طريق دانش قدر شربات مركبات : آن است كه بعد از تحقيق وزن و عدد شربات ،